Bilmiyorum…
Birçok ebeveynin ve eğitimcinin sıkça duyduğu bir cümle vardır:
“Bilmiyorum.”
– Sınav nasıldı?
– Bilmiyorum
– Neden üzgünsün?
– Bilmiyorum
Duyduğumuz bu “bilmiyorum” ları çoğu zaman ilgisizlik, umursamazlık ya da saygısızlık olarak yorumlayıp sinirleniriz. Oysa ergenlerin “bilmiyorum” demesinin altında çoğu zaman çok daha derin nedenler yatabilir. Bunlara birlikte gözatalım ve bir sonraki “bilmiyorum” da aslında ne duyuyoruz diye daha farklı bir bakış açısıyla bakmaya çalışalım.
- Duygularını Henüz Tanımlayamıyor Olabilirler
Ergenlik dönemi, beynin özellikle duyguları düzenleyen ve anlamlandıran bölgelerinin henüz gelişimini tamamlamadığı bir süreçtir. Ergen, ne hissettiğini gerçekten bilmiyor olabilir. Kafası karışık, duyguları karmaşık ve isimlendirmesi zor olabilir.
“Bilmiyorum” bazen kasıtsız, net ve dürüst bir cevaptır.
- Anlaşılamayacağını Düşünürler
Birçok ergen, duygularını anlattığında eleştirileceğini, küçümseneceğini ya da hemen çözüm önerileriyle karşılaşacağını düşünür.
Bu yüzden susmak ya da “bilmiyorum” demek, yargılanmaktan kendini koruma yoludur.
- Kontrol Edilmekten Kaçınırlar
Ergenlik, birey olma sürecidir. Sürekli sorular sorulması, onlar için bir denetim hissi yaratabilir. Özel alanlarının ihlal edildiği duygusu ile gerginlik yaşayabilirler.
“Bilmiyorum” demek, bazen ergen adına sınır koymanın kısa bir yoludur.
- Düşünmek İçin Zamana İhtiyaçları Vardır
Gençler yetişkinler gibi anında cevap vermek zorunda hissetmezler. Soru sorulduğunda henüz düşünmemiş olabilirler. “Yine aklı bir karış havada” ya da “kime söylüyorum” serzenişlerimize maruz kalırlar. Gerçekten o anda tamamen farklı bir şey düşünüyor ya da size ne diyeceğini de düşünüyor olabilir.
Bu durumda “bilmiyorum”, “şu an hazır değilim” anlamına gelir.
- Duygularını Kelimelere Dökmek Zordur
Bazı ergenler yaşadıklarını anlatmak yerine yaşar. Bunu içe kapanma, öfke gibi davranışları ile gözlemleyebilirsiniz. Yanısıra kelime dağarcıkları da duygularını ifade etmeye yetmeyebilir.
“Bilmiyorum”, bu noktada anlatamadıklarının yerine geçen bir ifadedir.
Peki biz neler yapabiliriz?
- Baskı yapmayın: Israr, geri çekilmeyi artırır. Gerginliği ve iletişimsizliği tetikler.
- Zaman tanıyın: Konuşmak için doğru anı bekleyin. Sessizliğin gücünü kullanın.
- Yargılamadan dinleyin: Çözüm sunmadan, sadece dinleyin. Bazen aklınıza değil sadece duyulmaya ihtiyaçları vardır.
- Alternatif yollar açın: Bilmediğiniz bir konuda fikrini alın. Danışılan olma duygusu güven verir.
Bazen “bilmiyorum” sadece bir cevap değildir, “bunu paylaşmaya henüz hazır değilim” demenin farklı bir yoludur Sözlere ve davranışlara yüklediğimiz anlamlar bazen sorun çıkarır bazen de doğru bağ kurmayı destekler.
Yeşim Tiryaki Erdoğan